بیماری گال یا جرب (Scabies)

یك بیماری عفونی خارش دار و عامل آن بندپایی از گروه مایت ها یا هیره ها به نام ساركوپتس اسكاپیه است. مایت ها موجوداتی شبیه كنه اما بسیار كوچكتر و میكروسكوپی هستند و اندازه ماده های آنها در حدود ۳/۰ میلی متر است. این بیماری شایع ترین بیماری پوستی خارش دار در جهان است و سالانه بیش از ۳۰۰ میلیون نفر در دنیا به آن مبتلا می شوند. مایت نر كه اندازه اش تقریبا نصف ماده است پس از بارور كردن جنس ماده، بعد از مدت كوتاهی می میرد. محل زندگی انگل داخل پوست انسان است و پس از انتقال به میزبان، قسمت سطحی پوست بدن را به صورت عمودی سوراخ كرده و سپس به ایجاد تونل در سطح افقی می پردازد. به طوری كه در هر شبانه روز حدود دو تا سه میلی متر پیشروی می كند و تخم هایش را داخل آن قرار می دهد. هیره ماده در طول زندگی چهار تا پنج هفته ای خود درون نقب های داخل جلدی ۴۰ تا ۵۰ تخم می گذارد كه بعد از سه تا پنچ روز حدود ۱۰ درصد آنها باز می شوند و لاروهایی از آنها خارج می شوند كه از سلولهای پوست تغذیه كرده و تونل های جدیدی را ایجاد می كنند و نهایتا به هیره بالغ تبدیل می شوند. دوره زندگی هیره از تخم تا تولد ۱۰ تا ۲۴ روز طول می كشد.

راه اصلی انتقال:

تماس نزدیك حداقل برای ۱۵ دقیقه با افراد آلوده و انتقال از طریق وسایل آلوده راه اصلی انتقال است. سایر راه های انتقال بیماری شامل موارد زیر است:

۱) خوابیدن در بستر دیگران

۲) زندگی در محیط های اجتماعی شلوغ

۳) انتقال از راه لباس و یا وسایل آلوده مثل لباس خواب

۴) بازی كودكان با یكدیگر مخصوصا در مهد كودك ها

۵) نگهداری از اشخاص آلوده

چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به گال می باشند؟

عامل گال می تواند تمام افراد یك خانوده را در هر سنی كه باشند مبتلا كند. بیماری بیشتر از افرادی شروع می شود كه تماس نزدیك با فرد بیمار دارند. بچه های كمتر از ۱۵ سال حساس هستند و معمولا اولین كسانی كه در خانه علامت دار می شوند، بچه های كوچك زیر ۱۵ سال می باشند.

علایم بیماری:

نشانه اصلی بیماری خارش است. خارش معمولا شبانه و شدید است و هنگام خواب در بستر كه بدن شخص گرم می شود، اتفاق می افتد. انگل ها در اثر گرم شدن محیط و در بعضی مواقع به دنبال گرفتن دوش آب گرم نیز فعال شده و خارش شروع می شود. علایم دیگر شامل ضایعات پوستی قرمز رنگ و برجسته، تورم موضعی، بثورات جلدی و تونل های زیر پوستی به طول ۳ تا ۱۵ میلی متر است،

دانه هایی به شكل مروارید كه محتوی مایع شفاف بوده و هاله ای قرمز رنگ دور آن را احاطه كرده روی پوست پدید می آیند كه اندازه هر یك از دانه ها كه به صورت تاول قابل دیدن است معمولا به اندازه ته سنجاق می باشد و ممكن است به علت خاراندن زیاد شكل خود را از دست داده و به صورت اثرات خراش یا به صورت زخم هایی در محل های آلوده دیده شود. هیره ها نقاطی از بدن انسان كه دارای پوست ظریف، چین خورده و مرطوب است مانند پشت، كف دست ها، بین انگشتان، مچ، آرنج، زیر بغل و ناحیه كمر را آلوده می كنند. در شیر خواران صورت، كف و قوزك پا نیز ممكن است درگیر شود.

تشخیص بیماری:

تشخیص بیماری گال اکثرا به صورت بالینی و با شرح دقیق و دیدن علایم ذکر شده است؛ اما گاهی نیاز است تا با آزمایش از پوست بیمار به تشخیص بیماری برسیم. آزمایش بیماری گال یک آزمایش مستقیم میکروسکوپی با استفاده از خراشیدن کانالهای پوستی است که در زیر میکروسکوپ خود مایت یا اجزای آن و یا تخم و یا مدفوع آن قابل رویت بوده و بدین وسیله تشخیص قطعی می شود. البته این آزمایش باید توسط فردی گرفته شود که با این بیماری آشنایی کافی دارد و در نمونه گیری نیز از تبحر لازم برخوردار است.

چه افرادي بيشتر در معرض ابتلا به گال ميباشند؟

عامل گال ميتواند تمام افراد يك خانواده را در هرسني كه باشند مبتلا كند . بيماري بيشتر از افرادي شروع ميشود كه تماس نزديك بدني با ديگران دارند مانند :

– بچه ها ، مادراني كه كودك شيرخوار دارند ، سالمنداني كه در سراي سالمندان زندگي ميكنند، سربازان ، زندانيان بدانيد ابتلاي به گال نشانه اي از عدم رعايت بهداشت نيست .

براي درمان گال چه بايد بكنيد؟

درمان گال ساده و سريع است و با رعايت اصول زير بيماري به راحتي درمان ميشود . كرم ها و محلولهايي كه به اين منظور تجويز ميگردد صرفا“ بايد طبق دستور پزشك مصرف گردد .

۱- در اولين فرصت به متخصص پوست مراجعه كنيد.

۲- ازخود درماني پرهيز كنيد . شستشوي پوست با پودر لباسشوئي يا صابون محرك و استعمال خودسرانه پمادهاي كورتون ( مثل بتامتازون ، كلوبتازول و ….. ) باعث بدتر شدن بيماري شما مي شود .

۳- لباسها ، ملحفه و حوله هايي را كه در ۴۸ ساعت گذشته استفاده نموده ايد ، با آب جوش شسته و در آفتاب خشك كنيد .

لوازم شخصي كه قابل شستشو نمي باشد را بمدت ۱۰ روز در يك نايلون پلاستيكي در بسته قرار دهيد و سپس استفاده نمائيد .

۴ – تمامي افراد در تماس با فرد مبتلا ( معمولا“ كليه افراد يك خانواده ) چه دچار خارش باشند و چه نباشند بايد تحت درمان قرار گيرند .افرادي كه با افراد آلوده در تماس نزديك بوده اند مانند دوستان نزديك يا همكلاسيها نيز بايد درمان شوند.

تمامي افراد خانواده بايد همزمان درمان شوند .

۵- بعد از۲۴ ساعت پس از شروع درمان خطر سرايت بيماري به شدت كاهش مي يابد

۶- عموما“ يكي از داروهاي زير براي بيمار مبتلا به گال تجويز ميشود :

الف- محلول GBH ( ليندان ۱% ) كه شب برروي پوست خشك سرتاسر بدن از گردن به پائين ماليده ميشود و۸ تا ۱۲ ساعت بعد آنرا مي شويند . اين دوره درماني را به توصيه پزشك ميتوان يك هفته بعد تكرار كرد.

-از تكرار درمان قبل از يك هفته خودداري كنيد .

– مصرف ليندان در كودكان زير ۵ سال ، زنان شيرده و باردار و افراد مبتلا به صرع ممنوع است .

ب- مصرف كرم Permethrin %5 مشابه محلول ليندان است ( اين دارو درحال حاضر در ايران در دسترس نيست)

ج-پمادهاي دست ساز حاوي گوگرد كه زرد رنگ هستند براي بچه ها و زنان باردار و شيرده قابل مصرف است .اگر اين دارو براي شما ويا كودك شما تجويز شده بايد سه شب متوالي به سرتاسر پوست بدن ازگردن به پائين بماليد و سپس روز چهارم آنرا بشوئيد . درصورت توصيه پزشك ميتوان درمان را يك هفته بعد تكرار كرد .

۷- براي كنترل خارش كه ممكن است تا ۲ هفته پس از درمان نيز ادامه يابد ميتوان از آنتي هيستامين ها استفاده كرد.

۸-يك تا دو روز پس از آغاز درمان ممكن است خارش كمي تشديد يابد كه از اثرات درمان است ، در صورت بروز اين عارضه يا ادامه خارش دوهفته پس از درمان حتما“ با پزشك خود مشورت كنيد.

نوع دیگری از گال هم به نام دلمه دار وجود دارد که در افرادی رخ میدهد که به علتی خارش را درک نمی کنندو یا قادر به خاراندن نیستند(مثلا در افراد ناتوان ،سندرم داون و فلج اندام ها)در این موارد تعداد مایت در پوست فرد مبتلا به میلیونها عدد می رسد و ضایعات پوستی نیز به شکل برجستگی پوسته دار در رو ی قوزک یا آرنج، زانو و مچ دست می باشد. تشخیص این نوع گال مشکل تر بوده و گاه با بیماری های دیگر مانند آگزماو پسوریازیس اشتباه می شود. درمان این نوع گال علاوه بر گاما بنزن استفاده از داروهای موضعی کم کننده ضخامت لایه شاخی (کراتولیتیک )است.

گاهی اوقات اگر درمان و پیشگیری غلط انجام شود، گال مزمن می شود و ضایعات جلدی به صورت تاول های بسیار خارش دار در بدن باقی می ماند.

قابل ذکر است که این بیماری در اماکنی مانند خوابگاه ها، سرباز خانه ها ،مراکز بهزیستی نگه داری معلولین و سالمندان احتمال سرایت از فردی به فرد دیگر و ابتلای تعداد زیادی از افراد هست. حتی در بیمارستان ها نیز گاهی می تواند شیوع یابد